Wat zijn de belangrijkste oorzaken van fietsongevallen?

Antwoord

Meestal is het een combinatie van meerdere factoren die tot een verkeersongeval leidt. Aan het ontstaan van een fietsongeval dragen factoren bij op het terrein van infrastructuur, voertuig en gedrag. Vaak is er ook een samenspel tussen onveilig gedrag van de fietser en onveilig gedrag van een andere verkeersdeelnemer.

Infrastructuur als (mede)oorzaak

Zowel de kwaliteit als de algemene inrichting van de infrastructuur speelt een rol bij het ontstaan en de afloop van fietsongevallen. Een slechte kwaliteit van het wegdek (kuilen, sleuven, putdeksels, ophogingen door boomwortels en dergelijke) is vaak de aanleiding voor een enkelvoudig fietsongeval [6] [7]. Bij 6% van de enkelvoudige fietsongevallen spelen bijvoorbeeld kuilen en hobbels een rol [7]. Bij racefietsers gebeurt bijna een derde van de enkelvoudige fietsongevallen op (te) glad wegdek en bij gleuven in de lengterichting. Bij mountainbikes en hybride fietsen is dat respectievelijk bij 13 en 16% het geval [7].

Andere infrastructuurfactoren bij het ontstaan en de afloop van fietsongevallen zijn de zichtbaarheid van obstakels en het wegverloop en de breedte van fietspaden en –stroken [8]. Het Fietsberaad [9] noemt verder nog dat het voor fietsers veiliger wordt:

  • als het autoverkeer wordt gebundeld op een grofmazig hoofdwegennet met een beperkt aantal zijwegen;
  • als er fietsroutes van goede kwaliteit door en tussen verblijfsgebieden zijn; en
  • als er goede oversteekvoorzieningen zijn op plekken waar fietsers het autonetwerk moeten kruisen.

Voertuig als (mede)oorzaak

De mate waarin het voertuig – in dit geval de fiets – een rol heeft gespeeld bij het ontstaan van een ongeval is lastig vast te stellen en wordt ook niet systematisch geregistreerd. Het is echter duidelijk dat de fiets altijd een kans op vallen met zich meebrengt, omdat het een evenwichtsvoertuig is dat inherent instabiel is [10] [11]. Ook het type fiets heeft vermoedelijk invloed op de veiligheid; per fietstype verschilt immers de houding van de fietser, het gemak waarmee men de voeten op de grond zet, en het gemak waarmee men opstapt [3]. Ook glijdt men eerder uit op een fiets met smalle banden dan op een fiets met brede banden.

Een veilige fiets beschikt over een deugdelijke frameconstructie, goede remmen en verlichting, en goed geprofileerde banden [11]. Ouderen (65 jaar en ouder) hebben vaker een andere manier van opstappen, wegrijden en afstappen waardoor het balans houden moelijker is [12] [13]. Zij kunnen baat hebben bij speciaal ontworpen driewielerfietsen die vallen bij op- en afstappen kunnen voorkomen [3] [11] [14].

Gedrag als (mede)oorzaak

Onveilig verkeersgedrag van andere weggebruikers – bijvoorbeeld te hoge snelheid, afleiding, door rood rijden, rijden onder invloed – verhoogt de kans op ongevallen, in het bijzonder ook de kans op ongevallen met fietsers [15]. Ook het onveilige gedrag van fietsers zelf zoals smartphonegebruik, fietsen onder invloed, rijden zonder goede fietsverlichting verhoogt het ongevalsrisico. Vaak is er ook een samenspel van bovenstaand onveilig gedrag van zowel fietser als medeweggebruiker.